Έθιμα των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς

Λίγες μέρες πριν από τις γιορτινές μέρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς οι νοικοκυρές καθάριζαν γενικά ολόκληρο το σπίτι τους. Την ημέρα των Χριστουγέννων πήγαιναν όλοι στην εκκλησία για να γιορτάσουν την γέννηση του Χριστού. Μετά την λειτουργία κοινωνούσαν και μετέβαιναν στα σπίτια τους μαζί με τις οικογένειες τους για φαγητό. Το γιορτινό τραπέζι περιλάμβανε σούπα τραχανά και γαλοπούλα.

Η ίδια διαδικασία γίνεται και την παραμονή της πρωτοχρονιάς. Την ημέρα αυτή κόβεται και η βασιλόπιτα που έχει μέσα ένα νόμισμα. Όποιος βρει το νόμισμα στο κομμάτι του, θα είναι ο τυχερός της νέας χρονιάς.
Την πρώτη μέρα του χρόνου πρέπει, βάσει των παλαιών κυπριακών εθίμων, όταν επιστρέψουν από την εκκλησία στο σπίτι τους, να μπουν με το δεξί πόδι, για να πάνε όλα δεξιά (καλά) στη νέα χρονιά.

Την Πρωτοχρονιά παίζουν επίσης διάφορα τυχερά παιχνίδια με τραπουλόχαρτα ή ζάρια σε στενό οικογενειακό κύκλο, παίζουν «τριανταένα», «ρήγα» και «ζάρια».

Έθιμα των Φώτων

Παραμονή των Φώτων όλες οι νοικοκυρές έφτιαχναν ξεροτίανα (λουκουμάδες), για να φάνε μαζί με τις οικογένειές τους και να ρίξουν και στα δόματα (στέγες των σπιτιών), να φάνε οι καλικάτζαροι και να φύγουν.
Μετά το εκκλησίασμα, ο Ιερέας του χωριού γύριζε σε όλα τα σπίτια και ράντιζε με Αγίασμα (δρόσος).

Έθιμα των Σήκωσων

Οι σήκωσες αρχίζουν από την Κυριακή της Απόκρεω και συνεχίζονται την επόμενη Κυριακή της Τυροφάγου, που ήταν οι καθ’ αυτό Σήκωσες.

Συνήθως αυτές τις δυο Κυριακές και ιδίως την Κυριακή της Τυροφάγου, αρκετά άτομα μασκαρεύονταν και γύριζαν σε συγγενικά και φιλικά σπίτια. Εκεί διασκέδαζαν τον κόσμο με αστεία, με χορούς και τραγούδια.

Μαζεύονταν πολλές οικογένειες στα καφενεία και διασκέδαζαν ομαδικά. Έτρωγαν, έπιναν, τραγουδούσαν και χόρευαν. Σε ορισμένα αρχοντικά σπίτια του χωριού έστηναν σούσες, στις οποίες καθόντουσαν οι κοπέλες του χωριού και τραγουδούσαν.

Έθιμα του Πάσχα

Την Κυριακή των Βαΐων οι νοικοκυρές παίρνουν κλωνάρια ελιάς στην εκκλησία, για να μείνουν εκεί μέχρι την ήμερα της Πεντηκοστής, οπότε η ελιά αγιάζεται και θα την πάρουν στο σπίτι τους για το κάπνισμα. Το κάπνισμα πιστεύουν οι χριστιανοί της Κύπρου, ότι διώχνει κάθε κακό και ζηλοφθονία από την οικογένεια και από τα ζώα του σπιτιού.

Την Μεγάλη Πέμπτη στήνουν μέσα στην εκκλησία πάνω σ’ ένα τραπέζι ομοίωμα σταυρού με το Χριστό πάνω, ενώ στα δεξιά και αριστερά βάζουν ομοίωμα του αποστόλου Ιωάννη, αγαπημένου μαθητή του Χριστού και την μητέρα του Μαρία.
Όλοι οι χωριανοί πάνε στο εσπερινό, προσκυνούν τον τίμιο σταυρό και ακούνε τα 12 ευαγγέλια, για τα πάθη, την σταύρωση και το θάνατο του Χριστού.

Την Μεγάλη Παρασκευή, κοπέλες ψάλλουν τον επιτάφιο θρήνο, γύρω από τον στολισμένο με λουλούδια επιτάφιο, ενώ τρεις κοπέλες ντυμένες μυροφόρες, ραίνουν το Χριστό με μύρα, αρώματα και άνθη. Το βράδυ γίνεται η περιφορά του Επιταφίου στην κοινότητα.

Η Ανάσταση

Το Σάββατο πριν τα Μεσάνυχτα, κτυπούν χαρμόσυνα οι καμπάνες, για να καλέσουν όλους τους Χριστιανούς να πάνε στην πιο χαρούμενη λειτουργία της Χριστιανοσύνης.

Έξω στο προαύλιο της εκκλησίας είναι αναμμένη μια μεγάλη φωτιά η «Λαμπρατζιά», στην οποία καίγεται ο Ιούδας. Τα μεσάνυχτα ο παπάς λέει το «Δεύτε λάβετε φως εκ του ανεσπέρου φωτός». Ακολούθως βγαίνει από την εκκλησία μαζί με τους ψάλτες, για τον Καλό Λόγο. Όλος ο κόσμος ανάβει τα κεριά του, με το Άγιο φως της Ανάστασης και ψάλλουν το «Χριστός Ανέστη».

Μετά την λειτουργία της αναστάσεως και όταν όλοι οι Χριστιανοί κοινωνήσουν των Αχράντων μυστηρίων, επιστρέφουν στα σπίτια τους και τρώνε τη σούπα αυγολέμονη ή τραχανά, και τις περίφημες πατροπαράδοτες κυπριακές φλαούνες. Εκεί τσουγκρίζουν τα κόκκινα αυγά λέγοντας τις ευχές: ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ, ΑΛΗΘΩΣ ΑΝΕΣΤΗ.

Την Κυριακή θα ψήσουν το πατροπαράδοτο «Αρνί στην σούβλα», για να διασκεδάσουν την μεγάλη ημέρα της Λαμπρής όλοι μαζί. Μετά το φαγοπότι τραγουδούν, χορεύουν και διασκεδάζουν με Κυπριακούς χορούς και τραγούδια.

Τις μέρες πριν την Λαμπρή οι νοικοκυρές στο χωριό κάνουν τα σισαμένα κουλούρια και παξιμάδια τους, καθώς επίσης και τις περίφημες «φλαούνες», ενώ το Μεγάλο Σάββατο βάφουν τα κόκκινα αυγά με τα οποία θα τσουγκρίσουν μετά την Ανάσταση.

Την Κυριακή του Πάσχα, στην Πλατεία του Χωριού, παίζονται διάφορα παραδοσιακά παιχνίδια όπως το «Λιγκρί», «πλάκα», τον «βοσκόν», τον «ζύζιρο», το «κουρουπάτσι», τα «κουτσιά».

Την Δευτέρα μετά την Λαμπρή, του Αγίου Γεωργίου, όλοι οι χωριανοί λειτουργούσαν το ξωκλήσι του Αγίου, που βρίσκεται νοτιοδυτικά της κοινότητας, 1½ χλμ του χωριού. Ήταν μια από τις πιο γιορτινές μέρες του χωριού.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΚΥΠΡΙΑΚΟΣ ΓΑΜΟΣ

Προξένια

Τα προξένια γίνονταν είτε με προξενητή, είτε με ένα συγγενικό πρόσωπο, που μιλούσε στους γονείς της νύφης. Για να δεκτούν οι γονείς της κοπέλας, λάμβαναν υπόψη αν ο νέος ήταν από καλή οικογένεια, αν είχε περιουσία και αν ήταν εργατικός. Αν ήταν από άλλο χωριό, δε βασίζονταν μόνο στον προξενητή, αλλά πήγαιναν οι ίδιοι στο χωριό του και ρωτούσαν τους χωριανούς και τους γείτονες. Τις περισσότερες φορές δε λάμβαναν υπόψη τη γνώμη της κοπέλας.

Λόγιασμα

Στο λόγιασμα καλούσαν πολύ στενούς συγγενείς, όπως τη νονά και το νονό της νύφης και του γαμπρού, τους θείους και τις θείες, τον παππού και τη γιαγιά, τα αδέλφια και από τις δυο πλευρές και τον ιερέα, που θα έκαμνε το προικοσύμφωνο. Στο προικοσύμφωνο έγραφαν τι θα έδιναν ως προίκα στα παιδιά τους. Μετά τη διαδικασία του λογιάσματος, ακολουθούσε φαγοπότι και τραγούδι.

Αρραβώνας

Στους αρραβώνες δεν καλούσαν όλους τους χωριανούς. Ο πατέρας του γαμπρού μαζί με τον πατέρα της νύφης πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και καλούσαν με τη μερρέχα. Στον αρραβώνα αντάλλασσαν μαντίλια και δακτυλίδια. Όσοι γονείς είχαν οικονομική ευχέρεια, έδιναν στα παιδιά τους χωράφια και διάφορα ζώα, όπως πρόβατα, κατσίκες και αγελάδες. Ακόμα τους έδιναν διάφορα υφάσματα, είδη για την κουζίνα, για το ζύμωμα, για το φούρνο και για τις γεωργικές εργασίες. Το σπίτι παλαιότερα το έκτιζε ο γαμπρός, όμως αργότερα ήταν έθιμο το σπίτι να χτίζεται από τον πατέρα της νύφης. Για το κτίσιμο του σπιτιού χρειαζόταν πολλή χειρωνακτική εργασία. Έπρεπε να μαζέψουν χώμα και πέτρα της περιοχής, με τα οποία θα έκτιζαν το σπίτι.

Οι προετοιμασίες για το γάμο

Οι προετοιμασίες για το γάμο άρχιζαν ένα μήνα πριν. Πήγαιναν σε κάποιο λάκκο και έπλεναν τα μαλλιά των προβάτων, που θα χρησιμοποιούσαν στο ράψιμο του κρεβατιού. Μετά το πλύσιμο τα άπλωναν στον ήλιο για να στεγνώσουν και να είναι έτοιμα.

Το κάλεσμα γινόταν με κανίσσιη. Έκαναν επίσης μια γλισταρκά και στόλιζαν το κολότζι με το κρασί. Το κολότζι του κρασιού το έπαιρναν στην εκκλησία και μετά την εκκλησία το είχαν εκεί που χαιρετούσαν το αντρόγυνο. Όταν έβγαιναν από την εκκλησία κερνούσαν τον κόσμο κρασί και τους έδιναν κούμουλλα.

Το Σάββατο του γάμου

Το Σάββατο του γάμου έραβαν το κρεβάτι με τα μαλλιά που είχαν ετοιμάσει και με το κρεβατόντυμα. Πρώτα χόρευαν τα προικιά και μετά στόλιζαν με αυτά το κρεβάτι. Οι συγγενείς πλούμιζαν το κρεβάτι. Στη συνέχεια οι κουμπάροι έπρεπε να χορέψουν ψηλά στα χέρια τους το κρεβάτι, για αρκετή ώρα και μετά να το παραδώσουν στις κουμέρες. Λίγο πριν ξεκινήσει ο χορός του κρεβατιού, ήταν έθιμο πάνω στο κρεβάτι να βάζουν μικρά παιδιά και να τα κυλούν. Αν έβαζαν αγόρι, πίστευαν ότι το αντρόγυνο θα έκανε πρώτα αγόρι. Αν κυλούσαν κορίτσι, θα έκαναν κορίτσι.

Κυριακή του γάμου

Στόλισμα της νύφης

Την Κυριακή του γάμου απόγευμα, λίγο πριν να πάρουν τον γαμπρό και την νύφη στην εκκλησία για το μυστήριο, γινόταν το στόλισμα της νύφης, στο πατρικό της σπίτι. Η νύφη φορούσε το νυφικό της, την στόλιζαν, έφτιαχναν τα μαλλιά της, την έζωνε η μάνα της, την κάπνιζε και της έδινε την ευχή της.

Τη νύφη στόλιζαν πάντα οι υποψήφιες κουμπάρες (κουμέρες) και οι αδελφές της αν είχε. Όταν την στόλιζαν της τραγουδούσαν οι συγγενείς ή οι γείτονες και οι φίλες της, υπό την συνοδεία των μουσικών οργάνων (βιολιού και λαγούτου)

Ξύρισμα του γαμπρού

Το ξύρισμα του γαμπρού δεν ήταν μόνο το ξύρισμα, αλλά και η τακτοποίηση, ο καλλωπισμός και το ντύσιμό του στα γαμπρικά του ρούχα. Τον ξύριζε ο παρπέρης υπό την συνοδεία βιολιού και τον χτένιζαν οι υποψήφιοι κουμπάροι. Ο πρώτος κουμπάρος του φορούσε το πουκάμισο και τον σάκο και τραγουδούσε και αυτός μαζί με τους συγγενείς και φίλους τα κατάλληλα δίστιχα ή τετράστιχα.

Από νωρίς την Κυριακή ξεκινούσαν την ετοιμασία των φαγητών, που θα κερνούσαν τον κόσμο. Μετά την εκκλησία στο δρόμο για το σπίτι, οι γειτόνισσες έβγαιναν στο δρόμο με τη μερρέχα και το καπνιστήρι, για να ραντίσουν με ροδόσταγμα και να καπνίσουν το αντρόγυνο. Πριν να μπουν οι νεόνυμφοι στο σπίτι, έπρεπε η νύφη να σπάσει ένα ρόδι πάνω στο ανώφλι της πόρτας, στη δεξιά πάνω γωνιά και ο γαμπρός να σφάξει έναν πετεινό με την πρώτη φορά που θα τον κτυπούσε. Αν αυτά συνέβαιναν, τότε έλεγαν πως το αντρόγυνο θα ζούσε ευτυχισμένο.

Δευτέρα του γάμου

Τη Δευτέρα του γάμου, η κουμέρα έπρεπε να κάνει πίττες και να τις πάρει στη νύφη μαζί με έψιμα (μέλι από σταφύλια). Επίσης είχαν έθιμο εκείνη τη μέρα η νύφη να αφήσει ελεύθερα δύο άσπρα περιστέρια.

Αντίγαμος

Στον αντίγαμο οι συγγενείς γύριζαν το χωριό, μάζευαν κότες, τις έσφαζαν, τις μαγείρευαν και μετά διασκέδαζαν.